ศัพท์ที่ต้องรู้ก่อน
- ราคาหน้าตั๋ว (par / face value) คือเงินต้นที่ผู้ออกจ่ายคืนเมื่อพันธบัตรครบกำหนด
- คูปอง (coupon) คือดอกเบี้ยที่ผู้ออกจ่ายเป็นงวด คิดจากราคาหน้าตั๋วและคงที่ตลอดอายุ
- ราคาตลาด คือราคาที่ซื้อขายกันจริงก่อนครบกำหนด ราคานี้เปลี่ยนได้ทุกวัน
- Current yield คือคูปองต่อปีหารด้วยราคาตลาด
- Yield to maturity (YTM) คืออัตราผลตอบแทนที่ได้หากซื้อในราคาตลาดวันนี้ ถือจนครบกำหนด และได้รับเงินทุกงวดตามสัญญา เวลาคนพูดว่า "bond yield" ส่วนใหญ่หมายถึง YTM
ถ้าต้องการพื้นฐานว่าพันธบัตรคืออะไร อ่านเพิ่มได้ที่ พันธบัตรและหุ้นกู้
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
ทำไมราคาพันธบัตรกับ yield สวนทางกัน
กระแสเงินสดของพันธบัตรถูกกำหนดไว้ตั้งแต่วันออก ได้แก่คูปองทุกงวดและเงินต้นตอนครบกำหนด สิ่งที่เปลี่ยนได้มีอย่างเดียวคือราคาที่ผู้ซื้อยอมจ่ายในวันนี้
ราคาตลาดของพันธบัตรเท่ากับผลรวมของกระแสเงินสดทุกก้อนที่คิดลดกลับมาเป็นมูลค่าปัจจุบันด้วย yield เมื่อ yield สูงขึ้น เงินแต่ละก้อนในอนาคตจะถูกคิดลดมากขึ้น ราคาจึงลดลง เมื่อ yield ต่ำลง ราคาก็สูงขึ้น ความสัมพันธ์นี้เป็นเรื่องของคณิตศาสตร์ ไม่ได้ขึ้นกับความรู้สึกของตลาด
ตัวอย่างพันธบัตรที่จ่ายคูปอง
ลองดูพันธบัตร A ที่จ่ายคูปองคงที่และมีอายุหลายปี
ขั้นที่ ก: วันออก ดอกเบี้ยในตลาดเท่ากับคูปองของ A นักลงทุนจึงยอมจ่ายเท่าราคาหน้าตั๋ว ราคาตลาดเท่ากับพาร์ และ YTM เท่ากับอัตราคูปอง
ขั้นที่ ข: ดอกเบี้ยตลาดขึ้น มีพันธบัตร B ออกใหม่ อายุและความเสี่ยงใกล้เคียงกับ A แต่จ่ายคูปองสูงกว่า ถ้า A ยังขายในราคาพาร์ ผู้ซื้อจะเลือก B แทน ผู้ขาย A จึงต้องลดราคาลงจนต่ำกว่าพาร์ ผู้ซื้อ A ในราคาใหม่จะได้คูปองเท่าเดิม และได้ส่วนต่างระหว่างราคาที่จ่ายกับเงินต้นที่ได้คืนตอนครบกำหนด เมื่อรวมกันแล้ว YTM ของ A จะขึ้นมาใกล้เคียงกับตลาด นี่คือคำตอบว่าทำไมดอกเบี้ยขึ้นแล้วพันธบัตรลง
ขั้นที่ ค: ดอกเบี้ยตลาดลง เกิดเรื่องกลับกัน คูปองของ A สูงกว่าพันธบัตรออกใหม่ ผู้ซื้อจึงยอมจ่ายสูงกว่าพาร์ (premium) และ YTM ของ A จะต่ำกว่าอัตราคูปอง
| สถานการณ์ | ราคาเทียบกับพาร์ | YTM เทียบกับคูปอง |
|---|---|---|
| ดอกเบี้ยตลาดเท่าคูปอง | เท่าพาร์ | เท่ากัน |
| ดอกเบี้ยตลาดสูงกว่าคูปอง | ต่ำกว่าพาร์ (discount) | YTM สูงกว่า |
| ดอกเบี้ยตลาดต่ำกว่าคูปอง | สูงกว่าพาร์ (premium) | YTM ต่ำกว่า |
ยิ่งใกล้วันครบกำหนด ราคาจะค่อย ๆ ขยับเข้าหาพาร์ (pull to par) เพราะสุดท้ายผู้ถือจะได้เงินต้นคืนเท่าราคาหน้าตั๋ว
ถ้าต้องการใส่ตัวเลขจริงเพื่อดูผลลัพธ์ ใช้หน้า เครื่องคำนวณและจำลอง หรือดึงข้อมูล yield จากแหล่งทางการที่ระบุวันที่ของข้อมูลไว้ชัดเจน
Duration: วัดว่าราคาอ่อนไหวแค่ไหน
พันธบัตรแต่ละรุ่นตอบสนองต่อการเปลี่ยนของ yield ไม่เท่ากัน ตัววัดหลักคือ duration
- Macaulay duration คือระยะเวลาเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักที่ผู้ถือจะได้รับกระแสเงินสด โดยถ่วงด้วยมูลค่าปัจจุบันของเงินแต่ละก้อน
- Modified duration ใช้ประมาณการเปลี่ยนแปลงของราคา: การเปลี่ยนแปลงของราคา (เป็นเปอร์เซ็นต์) ≈ − modified duration × การเปลี่ยนแปลงของ yield
หลักคิดที่ควรจำมีดังนี้
- อายุยิ่งยาว duration ยิ่งสูง ราคายิ่งแกว่งแรงเมื่อดอกเบี้ยเปลี่ยน
- คูปองยิ่งต่ำ duration ยิ่งสูง เพราะเงินส่วนใหญ่ไปกองอยู่ที่ปลายอายุ
- พันธบัตรที่ไม่จ่ายคูปอง (zero-coupon) มี Macaulay duration เท่ากับอายุที่เหลือ
- สูตร duration แม่นเฉพาะเมื่อ yield เปลี่ยนไม่มาก ถ้าเปลี่ยนมากต้องคิด convexity ด้วย ซึ่งทำให้ราคาขึ้นมากกว่าที่ duration ประมาณไว้เมื่อ yield ลด และลงน้อยกว่าที่ประมาณไว้เมื่อ yield เพิ่ม
อะไรทำให้ yield เปลี่ยน
ปัจจัยหลักได้แก่ อัตราดอกเบี้ยนโยบายและการคาดการณ์ของตลาดต่อนโยบาย เงินเฟ้อที่คาดไว้ และความเสี่ยงด้านเครดิตของผู้ออก ภาพรวมของไทยอ่านได้ที่ ดอกเบี้ยและเศรษฐกิจไทย และ เงินเฟ้อกับเงินออม ส่วนการอ่านข้อมูลมหภาคดูได้ที่ การวิเคราะห์ปัจจัยพื้นฐาน
ความเสี่ยงที่ควรเข้าใจ
- ถ้าถือจนครบกำหนดและผู้ออกไม่ผิดนัด ราคาที่ขึ้นลงระหว่างทางจะไม่กระทบเงินที่ได้รับตามสัญญา แต่ถ้าต้องขายก่อนครบกำหนด อาจขาดทุนได้
- พันธบัตรเอกชนมีความเสี่ยงผิดนัดชำระ yield ที่สูงกว่ามักสะท้อนความเสี่ยงที่สูงกว่า
- การเทรด CFD ที่อ้างอิงพันธบัตรหรืออัตราดอกเบี้ยโดยใช้เลเวอเรจ อาจทำให้ขาดทุนได้เร็วและมากกว่าการถือพันธบัตรจริง ดูเพิ่มที่ การบริหารความเสี่ยง
คำถามที่พบบ่อย
ผลตอบแทนพันธบัตรกับคูปองต่างกันอย่างไร
คูปองคงที่ตามสัญญาและคิดจากราคาหน้าตั๋ว ส่วน yield คิดจากราคาตลาดในวันที่ซื้อ จึงเปลี่ยนไปได้ตลอด
ทำไมราคาพันธบัตรลง ทั้งที่ผู้ออกไม่ได้มีปัญหา
เพราะดอกเบี้ยในตลาดสูงขึ้น พันธบัตรเดิมที่จ่ายคูปองต่ำกว่าจึงต้องลดราคา เพื่อให้ผลตอบแทนรวมสู้กับพันธบัตรที่ออกใหม่ได้
ดอกเบี้ยขึ้นแล้วพันธบัตรทุกรุ่นลงเท่ากันไหม
ไม่เท่ากัน รุ่นที่มี duration สูง ซึ่งมักเป็นรุ่นที่อายุยาวหรือคูปองต่ำ จะลงมากกว่า
หาตัวเลข yield จริงได้ที่ไหน
ให้ใช้แหล่งข้อมูลทางการที่ระบุวันที่ของข้อมูลชัดเจน หรือคำนวณเองที่ เครื่องคำนวณและจำลอง ถ้าสนใจการลงทุนในไทย ดูต่อได้ที่ กองทุน เงินฝาก และพันธบัตร
