คูปองพันธบัตรคืออะไร
คูปอง (coupon) คือดอกเบี้ยที่ผู้ออกพันธบัตรจ่ายให้ผู้ถือเป็นงวดตามที่สัญญาไว้ จนกว่าพันธบัตรจะครบกำหนด
Coupon rate คืออัตราดอกเบี้ยต่อปีที่ระบุไว้ในพันธบัตร คิดจากมูลค่าที่ตราไว้ (face value) ไม่ได้คิดจากราคาที่ซื้อขายในตลาด
ในทางการ คูปองคือภาระผูกพันตามสัญญาของผู้ออก ทั้งจำนวนเงิน วันจ่าย และความถี่ในการจ่ายกำหนดไว้ในเอกสารการออกพันธบัตร (prospectus หรือ term sheet)
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
วิธีคำนวณ
สูตรพื้นฐานสำหรับพันธบัตรดอกเบี้ยคงที่มีดังนี้
| รายการ | สูตร |
|---|---|
| คูปองต่อปี | มูลค่าที่ตราไว้ × coupon rate |
| คูปองต่องวด | คูปองต่อปี ÷ จำนวนงวดที่จ่ายต่อปี |
| ผลตอบแทนปัจจุบัน (current yield) | คูปองต่อปี ÷ ราคาตลาด |
ตัวอย่าง (สมมุติ)
สมมุติพันธบัตรรุ่นหนึ่งระบุ coupon rate ไว้ จ่ายดอกเบี้ยรายปี และคุณถือมูลค่าที่ตราไว้จำนวนหนึ่ง ทุกปีคุณจะได้คูปองเท่ากับมูลค่าที่ตราไว้คูณ coupon rate ไม่ว่าราคาตลาดของพันธบัตรจะขึ้นหรือลง
ส่วนที่เปลี่ยนตามราคาคือผลตอบแทนที่แท้จริง:
- ซื้อต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้: ผลตอบแทนสูงกว่า coupon rate
- ซื้อสูงกว่ามูลค่าที่ตราไว้: ผลตอบแทนต่ำกว่า coupon rate
หากต้องการใส่ตัวเลขจริง ใช้เครื่องคำนวณและจำลอง หรือดูวิธีคิดมูลค่าเงินตามเวลาในหน้า FV และ PV
คำนี้ปรากฏที่ไหน
- ข่าวการประมูลพันธบัตร: ข่าวมักระบุ coupon rate ของรุ่นใหม่คู่กับผลตอบแทนที่ได้จากการประมูล
- ตารางราคาพันธบัตร: ชื่อรุ่นมักแสดง coupon rate และวันครบกำหนด เช่น พันธบัตรบุนด์เยอรมนี หรือ Eurobond
- รายการเดินบัญชีของผู้ถือพันธบัตรจริง: คูปองแสดงเป็นรายการรับเงินในวันจ่าย ดูรายการเดินบัญชี
- แพลตฟอร์มเทรด CFD: หากเทรด CFD ที่อ้างอิงพันธบัตรหรือฟิวเจอร์สพันธบัตร โดยทั่วไปผู้เทรดไม่ได้รับคูปองโดยตรง ให้ตรวจสเปคของสัญญาก่อนเสมอ การเทรด CFD ด้วยเลเวอเรจทำให้ขาดทุนได้เร็ว
กรณีพิเศษสำหรับผู้มีประสบการณ์
- คูปองแบบลอยตัว (floating rate): คูปองอิงอัตราอ้างอิงบวกส่วนเพิ่มที่ระบุเป็นเบสิสพอยต์ และเปลี่ยนทุกงวด
- พันธบัตรอิงเงินเฟ้อ: coupon rate คงที่ แต่เงินต้นปรับตามดัชนีเงินเฟ้อ ทำให้จำนวนเงินคูปองเปลี่ยนตาม
- Step-up coupon: coupon rate เพิ่มขึ้นตามตารางที่กำหนดไว้ล่วงหน้า
- พันธบัตรที่ไม่จ่ายคูปอง: ขายต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้ และผลตอบแทนทั้งหมดมาจากส่วนต่างเมื่อครบกำหนด
- พันธบัตรผ่อนคืนเงินต้น: คูปองคิดจากเงินต้นคงเหลือที่ลดลงทุกงวด ดูการตัดจำหน่าย
- ดอกเบี้ยค้างรับ: ผู้ซื้อระหว่างงวดจ่ายดอกเบี้ยค้างรับให้ผู้ขาย ราคาที่รวมดอกเบี้ยนี้เรียกว่า dirty price ส่วนราคาที่ไม่รวมเรียกว่า clean price
- Ex-coupon date: ผู้ซื้อหลังวันนี้จะไม่ได้รับคูปองงวดที่ใกล้ที่สุด
- คูปองแบบเลื่อนจ่ายได้: ตราสารบางประเภท เช่น ตราสารด้อยสิทธิ์ของธนาคาร อนุญาตให้ผู้ออกงดหรือเลื่อนการจ่ายคูปองได้ตามเงื่อนไข
- การผิดนัดชำระหนี้: หากผู้ออกไม่จ่ายคูปองตามกำหนด ถือเป็นเหตุผิดนัด ความเสี่ยงนี้สะท้อนอยู่ในส่วนต่างเครดิต
Coupon rate ที่สูงขึ้นทำให้ Duration สั้นลง ราคาพันธบัตรจึงไวต่อการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยน้อยลงเมื่อเทียบกับพันธบัตรที่มีอายุคงเหลือเท่ากัน
คำที่เกี่ยวข้อง
มูลค่าที่ตราไว้ · ดอกเบี้ยค้างรับ · Duration พันธบัตร · การประมูลพันธบัตร · ส่วนต่างเครดิต · การวิเคราะห์ปัจจัยพื้นฐาน · ศัพท์เทรดและการเงิน
คำถามที่พบบ่อย
coupon rate คืออะไร ต่างจาก yield อย่างไร
Coupon rate คืออัตราที่กำหนดไว้ในพันธบัตรและคิดจากมูลค่าที่ตราไว้ ส่วน yield คือผลตอบแทนที่คิดจากราคาตลาดและเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
คูปองพันธบัตรเปลี่ยนได้ไหม
พันธบัตรดอกเบี้ยคงที่มีคูปองไม่เปลี่ยนตลอดอายุ แต่คูปองของพันธบัตรแบบลอยตัว แบบอิงเงินเฟ้อ และแบบ step-up เปลี่ยนได้ตามเงื่อนไขที่ระบุไว้
ทำไมราคาพันธบัตรลดลงเมื่ออัตราดอกเบี้ยตลาดขึ้น
เพราะคูปองเดิมคงที่ เมื่อพันธบัตรรุ่นใหม่จ่ายคูปองสูงกว่า ราคาของรุ่นเดิมต้องลดลงเพื่อให้ผลตอบแทนแข่งขันกับรุ่นใหม่ได้
ซื้อพันธบัตรระหว่างงวดจะได้คูปองเต็มงวดไหม
ได้รับคูปองเต็มงวดในวันจ่าย แต่ผู้ซื้อต้องจ่ายดอกเบี้ยค้างรับให้ผู้ขายตอนซื้อ ผลที่ได้จริงจึงเท่ากับดอกเบี้ยเฉพาะช่วงที่ถือ
