นิยามสั้น
ดอกเบี้ยค้างรับ (accrued interest) คือดอกเบี้ยของพันธบัตรที่สะสมขึ้นตั้งแต่วันจ่ายคูปองครั้งล่าสุดจนถึงวันชำระราคา แต่ยังไม่ถึงกำหนดจ่าย
บางแหล่งเรียกว่า "ดอกเบี้ยสะสม พันธบัตร" ฝั่งผู้ถือเรียกว่าดอกเบี้ยค้างรับ ฝั่งผู้ออกตราสารเรียกว่าดอกเบี้ยค้างจ่าย
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
นิยามแบบเป็นทางการ
ผู้ออกพันธบัตรจ่ายคูปอง (ดอกเบี้ยตามงวด) ให้คนที่ถือพันธบัตรอยู่ในวันกำหนดจ่าย ถ้ามีการขายพันธบัตรระหว่างงวด ผู้ซื้อจะได้รับคูปองเต็มงวด ผู้ซื้อจึงต้องจ่ายดอกเบี้ยส่วนที่สะสมมาแล้วให้ผู้ขายเพิ่มจากราคาพันธบัตร
สูตรทั่วไป:
ดอกเบี้ยค้างรับ = คูปองต่องวด × (จำนวนวันตั้งแต่วันจ่ายคูปองล่าสุดถึงวันชำระราคา ÷ จำนวนวันในงวดคูปอง)
- ราคาสะอาด (clean price) คือราคาที่ไม่รวมดอกเบี้ยค้างรับ ตลาดพันธบัตรมักใช้ราคานี้ในการเสนอซื้อขาย
- ราคาสกปรก (dirty price หรือ full price) คือราคาสะอาดบวกดอกเบี้ยค้างรับ เป็นเงินที่ผู้ซื้อจ่ายจริง
- วิธีนับวัน (day count convention) กำหนดวิธีนับจำนวนวันในสูตร บางตลาดนับวันจริงตามปฏิทิน บางตลาดสมมติให้ทุกเดือนมีจำนวนวันเท่ากัน ตราสารต่างประเภทจึงอาจได้ดอกเบี้ยค้างรับไม่เท่ากัน แม้มีคูปองและวันที่เหมือนกัน
ตัวอย่าง (กรณีสมมติ)
นักลงทุน ก ถือพันธบัตรที่จ่ายคูปองเป็นงวด แล้วขายให้นักลงทุน ข ระหว่างงวด
- นับวันตั้งแต่วันจ่ายคูปองล่าสุดถึงวันชำระราคา
- หารด้วยจำนวนวันทั้งงวดตามวิธีนับวันของตราสารนั้น
- คูณสัดส่วนที่ได้กับคูปองต่องวด ผลลัพธ์คือดอกเบี้ยค้างรับ
- ข จ่ายให้ ก เท่ากับราคาสะอาดบวกดอกเบี้ยค้างรับ
- เมื่อถึงวันจ่ายคูปอง ข ได้รับคูปองเต็มงวด ส่วนที่ ข จ่ายล่วงหน้าไปจึงได้คืนกลับมา
ถ้าต้องการลองใส่ตัวเลขของตัวเอง ใช้เครื่องมือในหน้า เครื่องคำนวณและจำลอง
กรณีพิเศษ
- ช่วง ex-coupon: บางตลาดปิดสมุดทะเบียนก่อนวันจ่ายคูปอง ผู้ซื้อในช่วงนี้จะไม่ได้คูปองงวดนั้น ดอกเบี้ยค้างรับจึงติดลบ คือผู้ขายต้องชดเชยให้ผู้ซื้อ
- งวดแรกไม่ปกติ: งวดคูปองแรกอาจสั้นหรือยาวกว่างวดปกติ จึงต้องคำนวณตามเงื่อนไขในหนังสือชี้ชวน
- พันธบัตรที่ไม่จ่ายคูปอง: ตราสารที่ขายแบบลดราคาไม่มีดอกเบี้ยค้างรับ ผลตอบแทนอยู่ในส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับมูลค่าที่ตราไว้
- ตราสารผิดนัดชำระ: พันธบัตรที่ผิดนัดชำระหนี้มักซื้อขายแบบไม่รวมดอกเบี้ยค้างรับ (trading flat)
- วันชำระราคา ไม่ใช่วันซื้อขาย: การคำนวณใช้วันชำระราคาเป็นหลัก ดูหัวข้อการชำระราคาและส่งมอบ
พบคำนี้ที่ไหน
- ใบยืนยันการซื้อขายพันธบัตร: แยกบรรทัดราคาสะอาด ดอกเบี้ยค้างรับ และยอดชำระรวม
- รายงานพอร์ตและรายการเดินบัญชี: แสดงดอกเบี้ยค้างรับแยกจากมูลค่าตลาด
- งบการเงินและมูลค่าหน่วยลงทุนของกองทุนตราสารหนี้: ดอกเบี้ยค้างรับบันทึกเป็นสินทรัพย์
- ข่าวตลาดพันธบัตรและการประมูลพันธบัตร: ราคาที่ประกาศในข่าวมักเป็นราคาสะอาด
ในการเทรด CFD และฟอเร็กซ์ไม่มีดอกเบี้ยค้างรับแบบนี้ แต่การถือสถานะข้ามคืนอาจมีค่าสวอปซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน การเทรด CFD ที่ใช้เลเวอเรจทำให้ขาดทุนได้เร็ว
ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
- ดอกเบี้ยพันธบัตร (คูปอง)
- มูลค่าที่ตราไว้
- Duration พันธบัตร
- การตัดจำหน่าย
- FV และ PV
- ศัพท์เทรดและการเงิน
คำถามที่พบบ่อย
ดอกเบี้ยค้างรับ คืออะไร แบบสั้นที่สุด
คือดอกเบี้ยพันธบัตรที่สะสมตั้งแต่วันจ่ายคูปองล่าสุดจนถึงวันชำระราคา แต่ยังไม่ได้จ่ายจริง
ผู้ซื้อพันธบัตรเสียเงินจากดอกเบี้ยค้างรับหรือไม่
ไม่เสีย ผู้ซื้อจ่ายส่วนนี้ให้ผู้ขายไปก่อน แล้วได้คืนเมื่อรับคูปองเต็มงวด
ทำไมราคาพันธบัตรที่เห็นในข่าวไม่ตรงกับยอดที่จ่ายจริง
เพราะข่าวมักแสดงราคาสะอาด ส่วนยอดที่จ่ายจริงคือราคาสกปรก ซึ่งรวมดอกเบี้ยค้างรับแล้ว
ดอกเบี้ยค้างรับติดลบได้ไหม
ได้ ในตลาดที่มีช่วง ex-coupon ถ้าซื้อในช่วงนั้น ผู้ขายต้องชดเชยดอกเบี้ยให้ผู้ซื้อ
