QE คืออะไร
QE ย่อมาจาก quantitative easing หรือ การผ่อนคลายเชิงปริมาณ คือการที่ธนาคารกลางซื้อสินทรัพย์ทางการเงินจากตลาดในปริมาณมาก ส่วนใหญ่เป็นพันธบัตรรัฐบาล บางแห่งซื้อตราสารหนี้ที่มีสินเชื่อบ้านค้ำประกัน หุ้นกู้เอกชน หรือกองทุนรวมด้วย
ธนาคารกลางมักใช้ QE เมื่ออัตราดอกเบี้ยนโยบายลดลงจนใกล้ระดับต่ำสุดที่ทำได้แล้ว แต่ยังต้องการผ่อนคลายภาวะการเงินเพิ่ม อัตราดอกเบี้ยนโยบายคือดอกเบี้ยระยะสั้นที่ธนาคารกลางใช้ส่งสัญญาณทิศทางนโยบาย อ่านพื้นฐานเรื่องนี้ได้ที่ อัตราดอกเบี้ยกับค่าเงิน
- ธนาคารกลางซื้อพันธบัตรรัฐบาลด้วยเงินที่สร้างขึ้นใหม่ (QE)
- อัตราผลตอบแทนพันธบัตรลดลงและมีเงินในระบบมากขึ้น
- การถือสกุลเงินนั้นให้ผลตอบแทนน้อยลงกว่าเดิม
- สกุลเงินมักอ่อนค่าลง ส่วนการยุติ QE (tapering) มักให้ผลตรงข้าม
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
กลไกการทำงานของ QE
ธนาคารกลางจ่ายค่าพันธบัตรโดยสร้างเงินสำรองของธนาคารพาณิชย์ (reserves) ขึ้นใหม่ในระบบ ไม่ได้พิมพ์ธนบัตรออกมาแจกโดยตรง ผลที่ตามมาเกิดผ่านหลายช่องทาง
- ช่องทางราคาพันธบัตร: แรงซื้อขนาดใหญ่ทำให้ราคาพันธบัตรสูงขึ้นและผลตอบแทน (yield) ลดลง โดยเฉพาะพันธบัตรระยะยาว
- ช่องทางปรับพอร์ต: นักลงทุนที่ขายพันธบัตรให้ธนาคารกลางได้เงินสดกลับมา จึงมักนำไปลงทุนในสินทรัพย์อื่นที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่า เช่น หุ้นกู้เอกชนหรือหุ้น
- ช่องทางส่งสัญญาณ: QE บอกตลาดว่าธนาคารกลางตั้งใจคงนโยบายผ่อนคลายไว้นาน ซึ่งเชื่อมโยงกับ Forward Guidance
- ช่องทางสภาพคล่อง: ระบบการเงินมีเงินสำรองมากขึ้น ช่วยลดความตึงตัวในช่วงที่ตลาดตื่นตระหนก
QE ไม่ได้ทำให้สินเชื่อหรือเงินเฟ้อเพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ ผลจริงขึ้นกับความต้องการกู้ของภาคเอกชนและความเชื่อมั่น ดูความสัมพันธ์กับปริมาณเงินได้ที่ ปริมาณเงิน
QT คืออะไร
QT ย่อมาจาก quantitative tightening คือการลดขนาดงบดุลของธนาคารกลาง ซึ่งเป็นทิศทางตรงข้ามกับ QE ทำได้ด้วยวิธีหลักดังนี้
- ปล่อยให้ครบกำหนด (runoff): เมื่อพันธบัตรที่ถืออยู่ครบอายุ ธนาคารกลางไม่นำเงินต้นไปซื้อใหม่ทั้งหมด งบดุลจึงหดลงทีละน้อย
- ขายออก (active sales): ธนาคารกลางขายพันธบัตรกลับสู่ตลาด วิธีนี้ส่งผลต่อราคาพันธบัตรโดยตรงมากกว่า
ธนาคารกลางมักประกาศเพดานการลดงบดุลต่อเดือนล่วงหน้า เพื่อไม่ให้ตลาดพันธบัตรผันผวนเกินควร ตัวเลขเพดานและวันเริ่มต้นหรือปรับลดให้ตรวจจากแถลงการณ์ทางการของธนาคารกลางแต่ละแห่ง
ผลต่องบดุลธนาคารกลาง
| รายการ | ช่วง QE | ช่วง QT |
|---|---|---|
| ด้านสินทรัพย์ (พันธบัตรที่ถือ) | เพิ่มขึ้น | ลดลง |
| ด้านหนี้สิน (เงินสำรองของธนาคารพาณิชย์) | เพิ่มขึ้น | ลดลง |
| สภาพคล่องในระบบ | มากขึ้น | น้อยลง |
| อุปทานพันธบัตรที่เอกชนต้องถือ | ลดลง | เพิ่มขึ้น |
ขนาดงบดุลเป็นข้อมูลที่ธนาคารกลางเผยแพร่เป็นประจำ เช่น Fed เผยแพร่รายงานงบดุลรายสัปดาห์ ควรอ่านตัวเลขจากแหล่งทางการโดยตรง ไม่ใช่จากการคัดลอกต่อกันมา
ตลาดมักตอบสนองอย่างไร
ข้อต่อไปนี้เป็นรูปแบบที่พบได้บ่อย ไม่ใช่กฎตายตัว และไม่ใช่คำแนะนำการซื้อขาย
ค่าเงิน
- QE มักกดดันค่าเงินของประเทศนั้น เพราะผลตอบแทนพันธบัตรต่ำลงและมีเงินในระบบมากขึ้น
- QT หรือการลดขนาด QE มักหนุนค่าเงิน เพราะสภาพคล่องตึงขึ้นและผลตอบแทนมีแนวโน้มสูงขึ้น
- สิ่งที่สำคัญคือ นโยบายเทียบกัน ถ้าธนาคารกลางหลายแห่งทำ QE พร้อมกัน ค่าเงินจะขึ้นกับว่าใครผ่อนคลายมากกว่าหรือนานกว่า ดู ธนาคารกลางกับค่าเงิน
- ตลาดมักปรับราคาไปก่อนแล้วตามความคาดหวัง เมื่อประกาศจริงตรงคาด ราคาอาจขยับน้อย ถ้าต่างจากคาดจึงมักขยับแรง อ่านเพิ่มที่ ข่าวเกินคาดและตลาด
พันธบัตรและเส้นผลตอบแทน
QE มักทำให้ yield ระยะยาวลดลงและเส้นผลตอบแทนแบนลง QT มีผลตรงข้ามแต่มักค่อยเป็นค่อยไป ดู บอนด์ยีลด์กับค่าเงิน และ Yield Curve
หุ้น ทองคำ และสินทรัพย์เสี่ยง
ช่วง QE สภาพคล่องที่มากขึ้นมักสนับสนุนราคาหุ้นและบรรยากาศ Risk-On ทองคำซึ่งไม่ให้ดอกเบี้ยมักได้ประโยชน์เมื่อ อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง ลดลง ช่วง QT ปัจจัยเหล่านี้มักอ่อนแรงลง ดู ปัจจัยขยับราคาทองคำ
อ่านประกาศ QE และ QT อย่างไร
การตัดสินใจเรื่องงบดุลมักออกมาพร้อมการประชุมนโยบายการเงินตามปฏิทินที่ธนาคารกลางประกาศไว้ล่วงหน้า วันประชุมให้ตรวจจากเว็บไซต์ทางการของแต่ละธนาคารกลาง หรือจาก ปฏิทินเศรษฐกิจ
สิ่งที่ควรดูในแถลงการณ์:
- ขนาดการซื้อหรือเพดานการลดงบดุล และมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่
- ประเภทสินทรัพย์ที่ซื้อหรือปล่อยครบกำหนด
- เงื่อนไขที่ธนาคารกลางใช้ตัดสินใจหยุด ชะลอ หรือเริ่มใหม่
- น้ำเสียงโดยรวมว่าเอนไปทาง Hawkish หรือ Dovish
ธนาคารกลางหลักที่เคยใช้ QE ได้แก่ Fed ECB BoJ และ BoE แต่ละแห่งออกแบบโครงการต่างกัน รายละเอียดการประชุมของ Fed ดูได้ที่ การประชุม FOMC
ข้อจำกัดและความเสี่ยง
ผลของ QE และ QT ต่อราคาสินทรัพย์ไม่แน่นอน ปัจจัยอื่น เช่น เงินเฟ้อ นโยบายการคลัง หรือ ความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์ อาจกลบผลของนโยบายได้ทั้งหมด
ช่วงประกาศนโยบาย ราคาอาจกระโดด สเปรดกว้างขึ้น และคำสั่งอาจถูกจับคู่ในราคาที่ต่างจากที่ตั้งไว้ การเทรด CFD และฟอเร็กซ์ที่ใช้เลเวอเรจทำให้ขาดทุนได้เร็วและอาจมากกว่าที่คาด อ่านแนวทางได้ที่ การบริหารความเสี่ยง
สำหรับผู้อยู่ในประเทศไทย ประเทศไทยยังไม่อนุญาตให้ประกอบธุรกิจบริการเทรด FOREX ผ่านแพลตฟอร์มหรือเว็บไซต์ การให้บริการดังกล่าว รวมถึงบริการรับหรือส่งเงินเพื่อชำระธุรกรรม FOREX เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ช่องทางที่ถูกกฎหมายตามที่ ธปท. ระบุ: ซื้อขายเงินตราต่างประเทศผ่านบัญชีเงินฝากเงินตราต่างประเทศ (FCD) กับธนาคาร, ฟิวเจอร์สสกุลเงินใน TFEX, สัญญาซื้อขายล่วงหน้า (forward) กับธนาคาร (สำหรับผู้นำเข้า/ส่งออก) ดูรายละเอียดที่ กฎหมายและความปลอดภัย
คำถามที่พบบ่อย
QE คือการพิมพ์เงินใช่หรือไม่
ไม่ตรงทีเดียว ธนาคารกลางสร้างเงินสำรองในระบบธนาคารเพื่อซื้อสินทรัพย์ ไม่ได้แจกเงินสดให้ประชาชนโดยตรง ปริมาณเงินในมือภาคเอกชนจะเพิ่มมากหรือน้อยขึ้นกับการปล่อยสินเชื่อ
QT ต่างจากการขึ้นดอกเบี้ยอย่างไร
การขึ้นดอกเบี้ยมีผลกับดอกเบี้ยระยะสั้นโดยตรง ส่วน QT ลดสภาพคล่องและมีผลกับผลตอบแทนระยะยาวมากกว่า ธนาคารกลางอาจใช้ทั้งสองเครื่องมือพร้อมกัน
ประกาศ QE ทำให้ค่าเงินอ่อนทุกครั้งหรือไม่
ไม่ทุกครั้ง ถ้าตลาดคาดไว้แล้ว หรือธนาคารกลางอื่นผ่อนคลายมากกว่า ค่าเงินอาจไม่อ่อนหรือแข็งขึ้นได้
ดูขนาดงบดุลธนาคารกลางได้จากที่ไหน
จากรายงานที่ธนาคารกลางแต่ละแห่งเผยแพร่บนเว็บไซต์ทางการ ควรใช้แหล่งนี้แทนตัวเลขที่ส่งต่อกันในสื่อสังคม
ธนาคารแห่งประเทศไทยใช้ QE หรือไม่
หน้านี้ไม่ได้ยืนยันข้อมูลเรื่องนี้ ควรตรวจจากเว็บไซต์ทางการของ ธปท. และดูภาพรวมนโยบายไทยได้ที่ ดอกเบี้ยและเศรษฐกิจไทย
