งบการเงินบริษัทคืออะไร
งบการเงินคือรายงานที่บริษัทจัดทำตามมาตรฐานการบัญชี เพื่อแสดงผลการดำเนินงานและฐานะการเงิน บริษัทจดทะเบียนในตลาดหุ้นต้องเปิดเผยงบรายไตรมาสและรายปี งบรายปีผ่านการตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชี ส่วนงบรายไตรมาสผ่านการสอบทาน ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ละเอียดน้อยกว่าการตรวจสอบ
งบหลักที่ควรอ่านคู่กันมีดังนี้
| งบ | ตอบคำถาม | ช่วงเวลา |
|---|---|---|
| งบกำไรขาดทุน | บริษัทมีกำไรหรือขาดทุน | ตลอดงวด |
| งบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล) | บริษัทมีอะไรและเป็นหนี้อะไร | ณ วันสิ้นงวด |
| งบกระแสเงินสด | เงินสดเข้าออกจริงเท่าไร | ตลอดงวด |
นอกจากนี้ยังมีหมายเหตุประกอบงบการเงิน ซึ่งอธิบายนโยบายบัญชี รายละเอียดหนี้สิน และรายการพิเศษ ผู้อ่านที่มีประสบการณ์มักใช้เวลากับหมายเหตุมากพอ ๆ กับตัวงบ
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
งบกำไรขาดทุน
งบกำไรขาดทุนเรียงรายการจากรายได้ลงไปหากำไรสุทธิ โครงสร้างทั่วไปมีดังนี้
- รายได้จากการขายหรือบริการ: ยอดขายที่บริษัทรับรู้ในงวด
- ต้นทุนขาย: ต้นทุนที่ผูกกับสินค้าหรือบริการโดยตรง
- กำไรขั้นต้น: รายได้ลบต้นทุนขาย
- ค่าใช้จ่ายในการขายและบริหาร: เงินเดือนสำนักงาน ค่าการตลาด ค่าเช่า
- กำไรจากการดำเนินงาน: กำไรขั้นต้นลบค่าใช้จ่ายดำเนินงาน
- ต้นทุนทางการเงิน: ดอกเบี้ยจ่าย
- ภาษีเงินได้
- กำไรสุทธิ: บรรทัดสุดท้าย ใช้คำนวณกำไรต่อหุ้น (EPS)
จุดที่ควรดู
- อัตรากำไร (margin): คือกำไรแต่ละระดับหารด้วยรายได้ เมื่อเทียบหลายงวดจะเห็นว่าบริษัทคุมต้นทุนได้ดีขึ้นหรือแย่ลง
- รายการพิเศษ: เช่น กำไรจากการขายที่ดินหรือขาดทุนจากการด้อยค่า รายการเหล่านี้ไม่เกิดซ้ำทุกงวด ควรแยกออกเมื่อประเมินผลการดำเนินงานปกติ
- การรับรู้รายได้: งบกำไรขาดทุนใช้เกณฑ์คงค้าง คือรับรู้รายได้เมื่อขาย แม้ลูกค้ายังไม่จ่ายเงิน กำไรจึงไม่เท่ากับเงินสดที่ได้รับ
งบดุล (งบแสดงฐานะการเงิน)
งบดุลยึดสมการหลักของบัญชี:
สินทรัพย์ = หนี้สิน + ส่วนของผู้ถือหุ้น
- สินทรัพย์หมุนเวียน: เงินสด ลูกหนี้การค้า สินค้าคงเหลือ ซึ่งคาดว่าจะแปลงเป็นเงินสดได้ภายในรอบปี
- สินทรัพย์ไม่หมุนเวียน: ที่ดิน อาคาร เครื่องจักร สินทรัพย์ไม่มีตัวตน และค่าความนิยม
- หนี้สินหมุนเวียน: เจ้าหนี้การค้าและเงินกู้ที่ครบกำหนดภายในรอบปี
- หนี้สินไม่หมุนเวียน: เงินกู้ระยะยาวและหุ้นกู้
- ส่วนของผู้ถือหุ้น: ทุนที่ผู้ถือหุ้นใส่เข้ามา รวมกับกำไรสะสม
จุดที่ควรดู
- สภาพคล่อง: เทียบสินทรัพย์หมุนเวียนกับหนี้สินหมุนเวียน (current ratio) ถ้าหนี้ระยะสั้นสูงกว่าสินทรัพย์ที่แปลงเป็นเงินได้เร็ว บริษัทอาจต้องหาเงินกู้ใหม่มาชำระหนี้เดิม
- ภาระหนี้: เทียบหนี้สินกับส่วนของผู้ถือหุ้น (D/E) หนี้สูงทำให้กำไรผันผวนตามอัตราดอกเบี้ยมากขึ้น
- ลูกหนี้และสินค้าคงเหลือ: ถ้าโตเร็วกว่ายอดขาย อาจหมายถึงเก็บเงินลูกค้าช้าลงหรือขายสินค้าไม่ออก
- ค่าความนิยม: เกิดจากการซื้อกิจการแพงกว่ามูลค่าทางบัญชี ถ้าธุรกิจที่ซื้อมาไม่เป็นไปตามคาด บริษัทอาจต้องตัดด้อยค่า ซึ่งกระทบกำไร
งบกระแสเงินสด
งบนี้แยกเงินสดออกเป็นกิจกรรมหลัก
- กิจกรรมดำเนินงาน: เงินสดจากธุรกิจปกติ เริ่มจากกำไรสุทธิ แล้วปรับด้วยรายการที่ไม่ใช่เงินสด เช่น ค่าเสื่อมราคา และการเปลี่ยนแปลงของลูกหนี้ สินค้าคงเหลือ และเจ้าหนี้
- กิจกรรมลงทุน: ซื้อหรือขายเครื่องจักร อาคาร และเงินลงทุน
- กิจกรรมจัดหาเงิน: กู้เงิน ชำระหนี้ ออกหุ้น และจ่ายเงินปันผล
กระแสเงินสดอิสระ (Free Cash Flow) โดยทั่วไปคำนวณจากเงินสดจากการดำเนินงานลบรายจ่ายลงทุน เป็นเงินที่เหลือสำหรับชำระหนี้หรือจ่ายปันผล อ่านเพิ่มเรื่องปันผลได้ที่ เงินปันผล
งบเชื่อมกันอย่างไร
- กำไรสุทธิในงบกำไรขาดทุนไปเพิ่มกำไรสะสมในส่วนของผู้ถือหุ้นบนงบดุล หลังหักเงินปันผล
- กำไรสุทธิเป็นจุดเริ่มต้นของเงินสดจากการดำเนินงานในงบกระแสเงินสด
- เงินสดปลายงวดในงบกระแสเงินสดต้องตรงกับเงินสดในงบดุล
- การซื้อเครื่องจักรปรากฏในกิจกรรมลงทุน และเพิ่มสินทรัพย์ไม่หมุนเวียน จากนั้นทยอยกลายเป็นค่าเสื่อมราคาในงบกำไรขาดทุน
ตัวอย่างแบบง่าย: บริษัทสมมุติ
สมมุติบริษัทผลิตเฟอร์นิเจอร์แห่งหนึ่ง ในงวดล่าสุดยอดขายเพิ่มขึ้นจากงวดก่อน และกำไรสุทธิก็เพิ่มขึ้นด้วย ถ้าดูเพียงงบกำไรขาดทุน ภาพจะดูดี
เมื่อเปิดงบดุลจะเห็นว่าลูกหนี้การค้าเพิ่มขึ้นเร็วกว่ายอดขาย เพราะบริษัทให้เครดิตลูกค้านานขึ้นเพื่อปิดการขาย สินค้าคงเหลือในโกดังก็สูงขึ้น และเงินกู้ระยะสั้นเพิ่มขึ้น
เมื่อเปิดงบกระแสเงินสดจะเห็นว่าเงินสดจากการดำเนินงานต่ำกว่ากำไรสุทธิมาก หรืออาจติดลบ เพราะเงินไปจมอยู่ในลูกหนี้และสินค้า บริษัทจึงต้องกู้เงินมาใช้หมุนเวียน ซึ่งปรากฏในกิจกรรมจัดหาเงิน
ข้อสรุปจากตัวอย่างนี้คือ กำไรทางบัญชีไม่ได้รับประกันว่ามีเงินสด การอ่านงบเพียงงบเดียวอาจทำให้เข้าใจผิด ตัวอย่างนี้ใช้อธิบายกลไกเท่านั้น ไม่ได้ใช้ประเมินบริษัทจริง
ขั้นตอนอ่านงบแบบเป็นระบบ
- อ่านรายงานผู้สอบบัญชีก่อน ดูว่ามีข้อสังเกตหรือเงื่อนไขหรือไม่
- เทียบงบหลายงวดติดกัน ไม่ดูงวดเดียว
- เทียบกำไรสุทธิกับเงินสดจากการดำเนินงาน ถ้าห่างกันต่อเนื่อง ให้หาสาเหตุในหมายเหตุ
- ดูหนี้ที่ครบกำหนดเร็วและต้นทุนทางการเงิน
- เทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกัน เพราะโครงสร้างงบแต่ละธุรกิจต่างกัน
เมื่อเข้าใจตัวงบแล้ว ขั้นต่อไปคือการใช้อัตราส่วน เช่น P/E และ P/BV ดูได้ที่ อัตราส่วนประเมินหุ้น และภาพรวมการวิเคราะห์อยู่ที่ การวิเคราะห์ปัจจัยพื้นฐาน
งบการเงินกับการเทรดและการลงทุน
งบการเงินช่วยให้เข้าใจธุรกิจ แต่ไม่ได้บอกว่าราคาหุ้นจะขึ้นหรือลง ราคาตอบสนองต่อความคาดหวังของตลาด ซึ่งบางครั้งรวมข้อมูลในงบไว้ล่วงหน้าแล้ว
ถ้าคุณซื้อขายหุ้นหรือดัชนีผ่าน CFD ที่ใช้เลเวอเรจ ราคาที่ขยับหลังประกาศงบอาจทำให้ขาดทุนได้เร็วและมากกว่าที่คาด อ่านเรื่องการคุมความเสี่ยงได้ที่ การบริหารความเสี่ยง และพื้นฐานหุ้นที่ หุ้นคืออะไร กับ พื้นฐานตลาดหุ้นไทย
คำถามที่พบบ่อย
งบดุลกับงบแสดงฐานะการเงินต่างกันไหม
เป็นงบเดียวกัน งบแสดงฐานะการเงินเป็นชื่อตามมาตรฐานปัจจุบัน ส่วนงบดุลเป็นชื่อที่คนทั่วไปยังนิยมใช้
ทำไมบริษัทมีกำไรแต่เงินสดลดลง
เพราะงบกำไรขาดทุนใช้เกณฑ์คงค้าง กำไรอาจมาจากยอดขายเงินเชื่อ หรือเงินสดอาจถูกใช้ไปกับสินค้าคงเหลือ การลงทุน หรือการชำระหนี้
ควรเริ่มอ่านงบไหนก่อน
ผู้เริ่มต้นมักเริ่มจากงบกำไรขาดทุนเพราะเข้าใจง่าย แต่ควรตรวจกับงบกระแสเงินสดและงบดุลทุกครั้ง
หาค่าอัตราส่วนทางการเงินได้จากไหน
คำนวณเองจากตัวเลขในงบที่บริษัทเผยแพร่ และระบุงวดของงบที่ใช้ทุกครั้ง ศัพท์ที่เกี่ยวข้องดูได้ที่ ศัพท์เทรดและการเงิน
งบการเงินดีแปลว่าควรซื้อหุ้นไหม
ไม่ใช่ งบการเงินเป็นข้อมูลชิ้นหนึ่งเท่านั้น การตัดสินใจต้องพิจารณาราคา ความเสี่ยง และเป้าหมายของคุณเอง ดูเพิ่มได้ที่ ความเสี่ยงและระยะเวลาลงทุน
