ความหมายแบบสั้น
Clearing and settlement (การชำระราคาและส่งมอบ) คือขั้นตอนหลังการจับคู่คำสั่งซื้อขาย ซึ่งยืนยันว่าใครต้องจ่ายเงินและใครต้องส่งมอบสินทรัพย์ แล้วโอนทั้งสองอย่างจริงจนรายการเสร็จสมบูรณ์
นิยามแบบละเอียด
กระบวนการนี้แบ่งเป็นสองส่วน
- Clearing (การหักบัญชี): ตรวจสอบและยืนยันรายละเอียดรายการ จากนั้นคำนวณภาระสุทธิของสมาชิกแต่ละราย (netting) และกำหนดหลักประกันที่ต้องวาง หน่วยงานที่ทำหน้าที่นี้เรียกว่า สำนักหักบัญชี (clearing house) ในตลาดที่มีการซื้อขายผ่านศูนย์กลาง สำนักหักบัญชีมักทำหน้าที่เป็น คู่สัญญากลาง (CCP) ด้วยการรับช่วงสัญญา (novation) คือเข้าเป็นผู้ซื้อของผู้ขายทุกราย และเป็นผู้ขายของผู้ซื้อทุกราย
- Settlement (การชำระราคาและส่งมอบ): โอนเงินและสินทรัพย์จริงตามภาระที่หักบัญชีแล้ว โดยทั่วไปใช้หลัก DvP (delivery versus payment) คือการส่งมอบและการชำระเงินต้องเกิดขึ้นพร้อมกัน ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจึงไม่ต้องส่งของก่อนโดยไม่ได้รับเงิน
T+2 คืออะไร และรอบ T+n
รอบการชำระราคาเขียนในรูป T+n โดย T คือวันที่ทำรายการ (trade date) ส่วน n คือจำนวนวันทำการจนถึงวันชำระราคา (settlement date หรือ value date) ค่า n ขึ้นอยู่กับตลาดและประเภทสินทรัพย์ และเปลี่ยนได้ตามประกาศของตลาด วันหยุดของตลาดหรือของสกุลเงินที่เกี่ยวข้องจะเลื่อนวันชำระราคาออกไป ควรตรวจรอบที่ใช้อยู่จริงจากประกาศของตลาดนั้น
ตัวอย่างสมมติ
นักลงทุน ก ซื้อหุ้นบริษัทสมมติ "บริษัท X" ในตลาดหลักทรัพย์ และนักลงทุน ข เป็นผู้ขาย
- ระบบจับคู่คำสั่งในวัน T และบันทึกราคากับจำนวนหุ้น
- สำนักหักบัญชีรับช่วงสัญญา ทำให้ ก และ ข ต่างมีคู่สัญญาเป็นสำนักหักบัญชีแทนกัน
- สำนักหักบัญชีรวมทุกรายการของโบรกเกอร์ของ ก ในวันนั้น แล้วคำนวณยอดเงินสุทธิที่ต้องจ่าย
- ในวันชำระราคา เงินจะออกจากบัญชีของ ก และหุ้นเข้าบัญชีที่ ผู้รับฝากทรัพย์สิน ถือไว้แทน ก ส่วน ข ได้รับเงิน
- หากโบรกเกอร์ของ ข ส่งหุ้นไม่ได้ สำนักหักบัญชีจะใช้ หลักประกัน และกองทุนสำรองเพื่อให้ ก ยังได้รับหุ้นหรือได้รับการชดเชยตามกฎของตลาด
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
พบคำนี้ที่ไหน
- รายงานจากโบรกเกอร์หุ้น: ใบยืนยันการซื้อขายและรายการเดินบัญชี จะแยกแสดงวันทำรายการกับวันชำระราคา
- สิทธิประโยชน์ของหุ้น: สิทธิรับปันผลอิงกับวันที่หุ้นชำระราคาเข้าบัญชีแล้ว จึงเกี่ยวข้องกับวัน XD และ Record Date
- ฟิวเจอร์ส: ตอนครบวันหมดอายุ จะเป็นการชำระเงินสดหรือส่งมอบจริง แล้วแต่สัญญา
- ข่าว: เมื่อตลาดประกาศเปลี่ยนรอบ T+n หรือเมื่อสมาชิกผิดนัดชำระ
กรณีพิเศษ
- Settlement fail: ฝ่ายหนึ่งส่งมอบไม่ทันกำหนด อาจมีค่าปรับหรือการซื้อคืนแทน (buy-in)
- Settlement risk ในตลาดเงินตรา: หากเงินสองสกุลโอนในเขตเวลาต่างกัน ฝ่ายหนึ่งอาจจ่ายไปแล้วแต่ยังไม่ได้รับ
- CFD และ spot FX ที่เทรดกับโบรกเกอร์: ไม่มีการส่งมอบสินทรัพย์จริง กำไรหรือขาดทุนจะคิดเป็นเงินในบัญชี ส่วนสถานะที่ถือข้ามคืนจะถูกเลื่อนวันชำระออกไปพร้อมค่าสวอป การเทรดแบบใช้เลเวอเรจอาจทำให้เสียเงินได้อย่างรวดเร็ว
คำที่เกี่ยวข้อง
คู่สัญญา · สัญญา Futures · สัญญา Forward · อนุพันธ์ · Fill และ Partial Fill · ศัพท์เทรดและการเงิน
คำถามที่พบบ่อย
Clearing กับ settlement ต่างกันอย่างไร
Clearing คือการยืนยันรายการและคำนวณว่าใครต้องจ่ายหรือส่งมอบอะไร ส่วน settlement คือการโอนเงินและสินทรัพย์จริง
สำนักหักบัญชีมีหน้าที่อะไร
ยืนยันรายการ หักกลบภาระ เรียกหลักประกัน และมักเป็นคู่สัญญากลางเพื่อลดความเสี่ยงที่คู่สัญญาจะผิดนัด
ขายหุ้นแล้วทำไมยังถอนเงินไม่ได้ทันที
เพราะเงินจะเข้าบัญชีในวันชำระราคาตามรอบ T+n ของตลาดนั้น ไม่ใช่ในวันที่ทำรายการ
เทรด CFD มีการส่งมอบสินทรัพย์หรือไม่
ไม่มี CFD ชำระเป็นส่วนต่างราคาในรูปเงินเท่านั้น
