Bank run คืออะไร
Bank run คือภาวะที่ผู้ฝากจำนวนมากแห่ถอนเงินจากธนาคารพร้อมกัน เพราะกลัวว่าธนาคารจะคืนเงินไม่ได้
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
นิยามแบบเป็นทางการ
ในทางเศรษฐศาสตร์ bank run คือวิกฤตสภาพคล่อง (liquidity) ที่เกิดจากความคาดหวังของผู้ฝาก ธนาคารรับเงินฝากที่ถอนได้ทันที แต่นำเงินส่วนใหญ่ไปปล่อยกู้หรือลงทุนในสินทรัพย์ระยะยาวที่ขายเป็นเงินสดได้ช้า ระบบนี้เรียกว่า Fractional Reserve Banking ธนาคารจึงไม่มีเงินสดพอให้ผู้ฝากทุกคนถอนได้ในเวลาเดียวกัน
ประเด็นสำคัญคือ สภาพคล่อง กับ ความสามารถในการชำระหนี้ (solvency) เป็นคนละเรื่องกัน
| ปัญหาสภาพคล่อง | ปัญหาการชำระหนี้ | |
|---|---|---|
| ความหมาย | มีสินทรัพย์พอ แต่เปลี่ยนเป็นเงินสดไม่ทัน | สินทรัพย์มีมูลค่าน้อยกว่าหนี้ |
| ผลของ bank run | อาจทำให้ธนาคารที่แข็งแรงต้องขายสินทรัพย์ในราคาต่ำ | เร่งให้ธนาคารล้มเร็วขึ้น |
Bank run จึงเป็น คำทำนายที่ทำให้ตัวเองเป็นจริง ผู้ฝากที่ถอนก่อนจะได้เงินคืนครบ ส่วนคนที่ถอนช้ากว่าอาจไม่ได้ ทุกคนจึงรีบถอน
ตัวอย่างสมมติ
สมมติธนาคาร ก นำเงินฝากส่วนใหญ่ไปปล่อยสินเชื่อบ้านระยะยาว และเก็บเงินสดสำรองไว้เพียงส่วนน้อย
- มีข่าวลือว่าธนาคาร ก ขาดทุนจากพันธบัตร
- ผู้ฝากกลุ่มแรกถอนเงิน ธนาคารใช้เงินสดสำรองจ่ายจนหมด
- ธนาคารต้องรีบขายพันธบัตรก่อนครบกำหนดและได้ราคาต่ำกว่าที่ซื้อมา ผลขาดทุนจึงเกิดขึ้นจริง
- ข่าวผลขาดทุนทำให้ผู้ฝากถอนเพิ่มอีก
ถ้าไม่มีธนาคารกลางให้กู้ฉุกเฉิน ไม่มีการคุ้มครองเงินฝาก หรือไม่มีผู้ซื้อกิจการ ธนาคาร ก อาจล้ม แม้ก่อนเกิดข่าวลือจะมีสินทรัพย์มากกว่าหนี้ก็ตาม
กรณีพิเศษที่ผู้มีประสบการณ์ควรรู้
- Digital bank run: ผู้ฝากถอนผ่านแอปธนาคารได้ทันที และข่าวกระจายผ่านโซเชียลมีเดีย การแห่ถอนจึงเกิดเร็วกว่าการต่อคิวหน้าสาขามาก
- Silent run: ผู้ฝากรายใหญ่และสถาบันการเงินค่อย ๆ ย้ายเงินออกโดยไม่เป็นข่าว
- Run นอกระบบธนาคาร: กองทุนตลาดเงิน ผู้ออก stablecoin หรือแพลตฟอร์มคริปโตก็เผชิญการแห่ถอนได้ ทั้งที่ไม่ได้เป็นธนาคาร
- Wholesale run: ผู้ให้กู้ระยะสั้นในตลาดเงินไม่ยอมต่ออายุเงินกู้ หรือเรียกหลักประกันเพิ่ม
- การแก้ปัญหา: มีหลายรูปแบบ เช่น การให้กู้ฉุกเฉิน การคุ้มครองเงินฝาก การปิดถอนชั่วคราว หรือ Bail-in ที่ให้เจ้าหนี้และผู้ฝากบางส่วนรับภาระขาดทุน
พบคำนี้ได้ที่ไหน
- ข่าวการเงิน: ใช้คู่กับคำว่าธนาคารล้ม การเข้าควบคุมกิจการ และวิกฤตการเงินลุกลาม
- รายงานเสถียรภาพการเงินของธนาคารกลาง: ใช้ในหัวข้อความเสี่ยงธนาคาร สภาพคล่อง และโครงสร้างเงินฝาก
- บนกราฟในแพลตฟอร์มเทรด: คำนี้ไม่ได้แสดงเป็นตัวชี้วัด แต่ผลกระทบมักเห็นเป็นราคาหุ้นกลุ่มธนาคารที่ร่วงแรง ราคาเปิดกระโดด (gap) และเงินที่ไหลเข้าสินทรัพย์ปลอดภัย (Flight to Quality)
ช่วงที่มีข่าว bank run ราคาและสเปรดของ CFD และฟอเร็กซ์อาจผันผวนรุนแรง การเทรดด้วยเลเวอเรจในช่วงนี้ทำให้ขาดทุนได้เร็วและมาก อ่านเพิ่มเติมได้ที่การบริหารความเสี่ยง
คำที่เกี่ยวข้อง
- Fractional Reserve Banking
- Bail-in
- วิกฤตสินเชื่อตึงตัว
- วิกฤตการเงินลุกลาม
- การผิดนัดชำระหนี้
- คู่สัญญา
- แบล็คสวอน
- สกุลเงินดิจิทัลธนาคารกลาง
- ศัพท์เทรดและการเงินทั้งหมด
คำถามที่พบบ่อย
bank run คืออะไรแบบสั้นที่สุด
คือภาวะที่ผู้ฝากแห่ถอนเงินธนาคารพร้อมกัน เพราะกลัวว่าจะไม่ได้เงินคืน
bank run ทำให้ธนาคารล้มเสมอหรือไม่
ไม่เสมอไป หากธนาคารได้รับเงินกู้ฉุกเฉิน ถูกซื้อกิจการ หรือผู้ฝากเชื่อมั่นในระบบคุ้มครองเงินฝาก การแห่ถอนอาจหยุดลงได้
ธนาคารที่มีฐานะดีเจอ bank run ได้หรือไม่
ได้ เพราะธนาคารเก็บเงินสดไว้เพียงส่วนหนึ่ง เมื่อต้องรีบขายสินทรัพย์ในราคาต่ำ ปัญหาสภาพคล่องอาจกลายเป็นปัญหาการชำระหนี้
bank run ต่างจาก bail-in อย่างไร
bank run คือการที่ผู้ฝากแห่ถอนเงิน ส่วน bail-in คือวิธีแก้ปัญหาที่ให้เจ้าหนี้และผู้ฝากบางส่วนรับภาระขาดทุนแทนการใช้เงินภาษี
