Contagion คืออะไร
Financial contagion (การลุกลามวิกฤตการเงิน) คือการที่ปัญหาในตลาด ประเทศ หรือสถาบันการเงินแห่งหนึ่ง แพร่ไปทำให้ตลาดอื่นตกอยู่ในภาวะวิกฤตตามไปด้วย แม้ตลาดนั้นจะไม่มีปัญหาโดยตรงมาก่อน
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
นิยามที่แม่นยำกว่า
ในงานวิชาการ contagion หมายถึงการที่ความสัมพันธ์ของราคาระหว่างตลาดเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังเกิดแรงกระแทก และเพิ่มมากกว่าระดับที่ปัจจัยพื้นฐานอธิบายได้ ความสัมพันธ์นี้วัดด้วย ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์
นักวิชาการแยกสองกรณีออกจากกัน:
- Interdependence (การพึ่งพากันตามปกติ): ตลาดเคลื่อนไหวไปด้วยกันอยู่แล้วเพราะมีการค้าหรือเงินทุนเชื่อมกัน ช่วงวิกฤตจึงขยับไปด้วยกันตามเดิม
- Contagion: ความเชื่อมโยงแรงขึ้นผิดปกติเฉพาะในช่วงวิกฤต
ช่องทางการลุกลาม
- การค้า: ประเทศคู่ค้าส่งออกได้น้อยลง หรือค่าเงินของคู่แข่งด้านการส่งออกอ่อนค่าลง
- การเงิน: ธนาคารหรือกองทุนที่ปล่อยกู้ให้หลายประเทศพร้อมกัน ขาดทุนในตลาดหนึ่งแล้วต้องเทขายสินทรัพย์ในตลาดอื่นเพื่อหาสภาพคล่อง
- Margin call และการบังคับขาย: ผู้ลงทุนที่ใช้เลเวอเรจถูกเรียกหลักประกันเพิ่ม จึงต้องขายสินทรัพย์ที่ยังมีสภาพคล่อง
- Wake-up call: วิกฤตในประเทศหนึ่งทำให้นักลงทุนหันมาตรวจดูประเทศที่มีจุดอ่อนคล้ายกัน แล้วถอนเงินออกพร้อมกัน
กรณีขอบเขต
- Common shock: หลายตลาดร่วงพร้อมกันเพราะเหตุการณ์เดียวกัน เช่น ดอกเบี้ยโลกขึ้น กรณีนี้ไม่ถือเป็น contagion ในความหมายเคร่งครัด
- ความลำเอียงของค่าสหสัมพันธ์: ช่วงที่ความผันผวนสูง ค่าสหสัมพันธ์มักสูงขึ้นเองตามคณิตศาสตร์ งานวิจัยจึงต้องปรับค่าก่อนจะสรุปว่าเกิด contagion
- Pure contagion: ตลาดที่ปัจจัยพื้นฐานแข็งแรงก็ยังถูกเทขาย เพราะความตื่นตระหนกล้วน ๆ
ตัวอย่าง: วิกฤตต้มยำกุ้ง ลุกลาม
วิกฤตต้มยำกุ้งเป็นตัวอย่างที่มักถูกยกถึง หลังไทยเลิกตรึงค่าเงินบาท ค่าเงินบาทอ่อนค่าลงแรง จากนั้นแรงกดดันได้ลามไปยังอินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเกาหลีใต้ นักลงทุนต่างชาติถอนเงินออกจากตลาดเกิดใหม่ในภูมิภาคพร้อมกัน แม้แต่ละประเทศจะมีปัญหาไม่เหมือนกัน (ดูเพิ่มที่ Devaluation และ Revaluation)
กรณีสมมติ: กองทุนแห่งหนึ่งถือพันธบัตรของประเทศ A และหุ้นของประเทศ B แล้วพันธบัตรประเทศ A ผิดนัดชำระ กองทุนขาดทุนและถูกผู้ถือหน่วยขอไถ่ถอน จึงต้องขายหุ้นประเทศ B ที่ยังขายได้ ราคาหุ้นประเทศ B จึงร่วงลง ทั้งที่เศรษฐกิจประเทศ B ไม่ได้เปลี่ยนไป
พบคำนี้ได้ที่ไหน
- ข่าวและบทวิเคราะห์: เช่น พาดหัวว่า "ตลาดกังวลวิกฤตลุกลาม" เมื่อธนาคารหรือประเทศหนึ่งมีปัญหา
- รายงานเสถียรภาพการเงิน: ของธนาคารกลางและองค์กรระหว่างประเทศ ซึ่งใช้ประเมินความเสี่ยงเชิงระบบ
- บนแพลตฟอร์มเทรด: ไม่มีตัวชี้วัดชื่อ contagion โดยตรง แต่จะเห็นผลของมันบนกราฟ เช่น หลายตราสารเคลื่อนไหวทิศเดียวกันพร้อมกัน สเปรดกว้างขึ้น และราคากระโดดข้ามระดับ (gap)
ในช่วงที่วิกฤตกำลังลุกลาม การเทรด CFD หรือฟอเร็กซ์ที่ใช้เลเวอเรจอาจขาดทุนได้เร็วมาก คำสั่ง stop อาจถูกจับคู่ที่ราคาแย่กว่าที่ตั้งไว้ และการกระจายความเสี่ยงอาจช่วยได้น้อยกว่าที่คาด เพราะสินทรัพย์ต่าง ๆ ร่วงไปพร้อมกัน ดูหลักการเพิ่มเติมที่ การบริหารความเสี่ยง
ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
- ผู้ฝากแห่ถอนเงิน
- วิกฤตสินเชื่อตึงตัว
- Flight to Quality
- ส่วนต่างเครดิต
- การผิดนัดชำระหนี้
- คู่สัญญา
- Fat Tails และ Tail Risk
- แบล็คสวอน
- ทฤษฎี Dollar Smile
- ความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยน
- ศัพท์เทรดและการเงินทั้งหมด
คำถามที่พบบ่อย
Contagion ต่างจากวิกฤตทั่วไปอย่างไร
วิกฤตทั่วไปเกิดในจุดเดียว ส่วน contagion หมายถึงการที่วิกฤตนั้นแพร่ไปยังตลาดหรือประเทศอื่น
ตลาดร่วงพร้อมกันทุกครั้งถือว่าเป็น contagion หรือไม่
ไม่เสมอไป ถ้าทุกตลาดร่วงเพราะเหตุการณ์เดียวกัน นักวิชาการเรียกว่า common shock
การกระจายพอร์ตช่วยป้องกัน contagion ได้ไหม
ช่วยได้จำกัด เพราะในช่วงวิกฤต ความสัมพันธ์ของราคาระหว่างสินทรัพย์มักสูงขึ้น ผลของการกระจายความเสี่ยงจึงลดลง
วิกฤตต้มยำกุ้งเป็น contagion หรือไม่
วิกฤตต้มยำกุ้งมักถูกใช้เป็นตัวอย่างหลัก เพราะแรงกดดันลามจากไทยไปหลายประเทศในเอเชียภายในช่วงเวลาสั้น
