นิยามสั้น
Fractional reserve banking หรือ ระบบเงินสำรองเศษส่วน คือระบบที่ธนาคารเก็บ เงินสำรองธนาคาร ไว้เพียงบางส่วนของเงินฝาก แล้วนำเงินส่วนที่เหลือไปปล่อยกู้ ยอดเงินฝากรวมในระบบจึงสูงกว่าเงินสดและเงินสำรองที่ธนาคารถืออยู่จริง
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
นิยามที่ละเอียดขึ้น
- เงินสำรอง (reserves) คือเงินสดในมือธนาคาร รวมกับเงินที่ธนาคารฝากไว้ที่ธนาคารกลาง
- อัตราเงินสำรอง (reserve ratio) คือสัดส่วนของเงินฝากที่ธนาคารต้องเก็บไว้หรือเลือกเก็บไว้เป็นเงินสำรอง
- การสร้างเงินของธนาคาร เกิดขึ้นเมื่อธนาคารปล่อยกู้ เงินกู้นั้นจะไปเป็นเงินฝากใหม่ในบัญชีของผู้กู้หรือของผู้ที่ได้รับเงินจากผู้กู้ ปริมาณเงินในระบบจึงเพิ่มขึ้น
ตำราเศรษฐศาสตร์มักอธิบายผ่าน ตัวคูณเงิน (money multiplier) ว่าเงินฝากเริ่มต้นถูกปล่อยกู้ต่อเป็นทอด ๆ จนปริมาณเงินรวมขยายตัวได้สูงสุดเท่ากับเงินฝากเริ่มต้นหารด้วยอัตราเงินสำรอง
ตัวอย่าง (กรณีสมมติ)
สมมติให้เงินฝากเริ่มต้นเป็น D และอัตราเงินสำรองเป็น r
| ขั้น | เกิดอะไรขึ้น |
|---|---|
| ธนาคาร A | รับฝาก D เก็บสำรองไว้ r × D แล้วปล่อยกู้ส่วนที่เหลือ (D − r × D) |
| ผู้กู้ | นำเงินกู้ไปจ่ายให้ร้านค้า ร้านค้านำเงินไปฝากที่ธนาคาร B |
| ธนาคาร B | เก็บสำรองไว้ r ของเงินฝากก้อนนี้ แล้วปล่อยกู้ส่วนที่เหลือต่อ |
| ทั้งระบบ | ทำซ้ำไปเรื่อย ๆ จนเงินฝากรวมเข้าใกล้ D ÷ r ตามแบบจำลองในตำรา |
ยิ่ง r ต่ำ ตัวคูณยิ่งสูง หากต้องการลองใส่ค่าเอง ใช้เครื่องมือในหน้า เครื่องคำนวณและจำลอง ได้
ข้อสังเกตสำหรับผู้มีประสบการณ์
- ตัวคูณเงินเป็นแบบจำลองอย่างง่าย มุมมองที่ธนาคารกลางหลายแห่งใช้ในปัจจุบันคือ ธนาคารปล่อยกู้ก่อน แล้วเงินกู้จึงสร้างเงินฝาก หลังจากนั้นธนาคารจึงหาเงินสำรองมาเพิ่ม สิ่งที่จำกัดการปล่อยกู้จริงคือเงินกองทุน กฎด้านสภาพคล่อง ความต้องการสินเชื่อ และอัตราดอกเบี้ยนโยบาย
- บางประเทศไม่กำหนดอัตราเงินสำรองขั้นต่ำแล้ว แต่ระบบยังเป็นแบบเศษส่วนอยู่ เพราะเงินสำรองที่ธนาคารถือมีน้อยกว่าเงินฝากทั้งหมด
- ความเสี่ยงหลักคือสภาพคล่อง ถ้าผู้ฝากจำนวนมากถอนเงินพร้อมกัน ธนาคารอาจมีเงินสดไม่พอ ดู ผู้ฝากแห่ถอนเงิน และ Bail-in
- ระบบที่ตรงข้ามกัน คือ full reserve banking ที่ธนาคารต้องสำรองเงินฝากไว้เต็มจำนวน
พบคำนี้ที่ไหน
- ข่าวธนาคารกลาง เช่น ข่าวการปรับอัตราเงินสำรองขั้นต่ำ (reserve requirement ratio, RRR) ซึ่งมักรายงานเป็น เบสิสพอยต์
- รายงานปริมาณเงินและสินเชื่อ เช่น ตัวเลขปริมาณเงินความหมายกว้าง และการเติบโตของสินเชื่อ ซึ่งใช้ใน การวิเคราะห์ปัจจัยพื้นฐาน
- ปฏิทินเศรษฐกิจบนแพลตฟอร์มเทรด ข่าวเหล่านี้อาจทำให้ค่าเงินผันผวน หากเทรด CFD หรือฟอเร็กซ์ด้วยเลเวอเรจ คุณอาจขาดทุนได้รวดเร็วเมื่อราคาเคลื่อนไหวแรงในช่วงประกาศข่าว
ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
- เงินเฟียต
- สกุลเงินดิจิทัลธนาคารกลาง
- วิกฤตสินเชื่อตึงตัว
- วิกฤตการเงินลุกลาม
- เงินฝืด
- หลักประกัน
- ศัพท์เทรดและการเงิน
คำถามที่พบบ่อย
ระบบเงินสำรองเศษส่วนทำให้ธนาคารสร้างเงินได้จริงหรือ
จริง เมื่อธนาคารปล่อยกู้ จะเกิดเงินฝากใหม่ในระบบ ปริมาณเงินจึงเพิ่มขึ้น ส่วนธนาคารกลางเป็นผู้สร้างเงินสำรองและธนบัตร
ถ้าไม่มีอัตราเงินสำรองขั้นต่ำ ธนาคารจะปล่อยกู้ได้ไม่จำกัดหรือไม่
ไม่ใช่ ธนาคารยังถูกจำกัดด้วยเงินกองทุน กฎด้านสภาพคล่อง ต้นทุนดอกเบี้ย และความต้องการสินเชื่อ
ระบบนี้เกี่ยวกับนักเทรดอย่างไร
นโยบายเงินสำรองและการเติบโตของสินเชื่อส่งผลต่อสภาพคล่องและอัตราดอกเบี้ย จึงปรากฏในข่าวเศรษฐกิจที่ตลาดติดตาม ข่าวเหล่านี้ไม่ได้บอกทิศทางราคาที่แน่นอน
ตัวคูณเงินในตำราใช้คำนวณปริมาณเงินจริงได้ไหม
ใช้ได้เพื่อทำความเข้าใจหลักการเท่านั้น ปริมาณเงินจริงขึ้นกับพฤติกรรมของธนาคาร ผู้กู้ และนโยบายของธนาคารกลาง
