นิยามสั้น
Zero coupon bond คือตราสารหนี้ที่ไม่จ่ายดอกเบี้ยเป็นงวด ผู้ออกขายในราคาต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้ และจ่ายคืนเต็มมูลค่าที่ตราไว้เมื่อครบกำหนด
ในภาษาไทยมักเรียกว่า "พันธบัตรไม่จ่ายดอกเบี้ย" หรือ "พันธบัตรส่วนลด" (discount bond) ผลตอบแทนทั้งหมดมาจากส่วนต่างระหว่างราคาที่ซื้อกับมูลค่าที่ได้รับคืน ไม่ได้มาจากคูปอง
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
ตัวอย่างการทำงาน (กรณีสมมติ)
สมมติว่ารัฐบาลออกตราสารหนี้ zero coupon ที่มีมูลค่าที่ตราไว้หน่วยหนึ่ง และขายในราคาต่ำกว่ามูลค่านั้น
- วันซื้อ: ผู้ลงทุนจ่ายราคาส่วนลด
- ระหว่างอายุ: ไม่มีดอกเบี้ยเข้ามาเลย
- วันครบกำหนด: ผู้ลงทุนได้รับเงินเท่ามูลค่าที่ตราไว้
- ผลตอบแทน: ส่วนต่างระหว่างสองราคา เมื่อคิดเทียบกับระยะเวลาถือ จะได้อัตราผลตอบแทนต่อปีที่แฝงอยู่ในราคา
ถ้าต้องการลองใส่ตัวเลขจริง ให้ใช้สูตรมูลค่าปัจจุบันจาก FV และ PV หรือเครื่องมือในหน้าเครื่องคำนวณและจำลอง หลักคือ ยิ่งอัตราผลตอบแทนสูงหรืออายุยาว ราคาวันนี้ยิ่งต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้มาก
นิยามทางการและกรณีพิเศษ
ในเชิงการเงิน ราคา zero coupon bond เท่ากับมูลค่าที่ตราไว้คิดลดกลับมาเป็นมูลค่าปัจจุบันด้วยอัตราผลตอบแทนจนถึงวันครบกำหนด (spot rate) อัตรานี้จึงใช้สร้าง zero curve หรือ spot curve สำหรับประเมินราคาตราสารอื่น
ประเด็นที่ผู้มีประสบการณ์ควรรู้:
- Duration: Macaulay duration เท่ากับอายุคงเหลือพอดี เพราะมีกระแสเงินสดก้อนเดียว ราคาจึงไวต่อการเปลี่ยนแปลงอัตราดอกเบี้ยมากกว่าพันธบัตรมีคูปองที่อายุเท่ากัน
- ไม่มีความเสี่ยงจากการนำดอกเบี้ยไปลงทุนต่อ เพราะไม่มีคูปองระหว่างทาง
- ราคาขยับเข้าหามูลค่าที่ตราไว้ เมื่อใกล้ครบกำหนด (accretion) โดยที่อัตราผลตอบแทนอื่นไม่เปลี่ยน
- ไม่มีดอกเบี้ยค้างรับแบบคูปอง แต่ในทางบัญชีอาจรับรู้ส่วนลดทยอยเป็นรายได้ ใกล้เคียงแนวคิดการตัดจำหน่าย
- อัตราผลตอบแทนติดลบ: ในบางตลาดเคยมีช่วงที่ราคาสูงกว่ามูลค่าที่ตราไว้
- ความเสี่ยงเครดิตยังอยู่: ถ้าผู้ออกผิดนัดชำระหนี้ ผู้ถือเสียเงินก้อนเดียวที่รออยู่ทั้งหมด
- STRIPS: พันธบัตรมีคูปองสามารถแยกคูปองแต่ละงวดและเงินต้นออกเป็น zero coupon หลายตัวได้
- ภาษี: บางประเทศเก็บภาษีจากส่วนลดที่ทยอยรับรู้แต่ละปี แม้ยังไม่ได้รับเงินสด ควรตรวจกฎของประเทศตนเอง
คำนี้ปรากฏที่ไหน
- ข่าวและผลการประมูล: ตั๋วเงินคลังระยะสั้นมักออกแบบส่วนลด ดูเพิ่มที่การประมูลพันธบัตร
- รายงานตลาดตราสารหนี้: คำว่า zero curve, spot rate, discount yield และการเปลี่ยนแปลงเป็นเบสิสพอยต์
- เอกสารผลิตภัณฑ์: หุ้นกู้หรือกองทุนบางประเภทใช้ zero coupon เป็นส่วนคุ้มครองเงินต้น
- แพลตฟอร์มเทรด: มักไม่ได้ซื้อขาย zero coupon โดยตรง แต่ราคา CFD หรือฟิวเจอร์สอ้างอิงพันธบัตร เช่น Bund สะท้อนการเคลื่อนไหวของอัตราผลตอบแทนเหมือนกัน การเทรดผลิตภัณฑ์เหล่านี้ด้วยเลเวอเรจอาจขาดทุนได้เร็ว
ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
- ดอกเบี้ยพันธบัตร (คูปอง)
- มูลค่าที่ตราไว้
- Duration พันธบัตร
- ส่วนต่างเครดิต
- FV และ PV
- รวมศัพท์อื่นในศัพท์เทรดและการเงิน
คำถามที่พบบ่อย
zero coupon bond คืออะไร แบบสั้นที่สุด
ตราสารหนี้ที่ไม่จ่ายดอกเบี้ยเป็นงวด ซื้อในราคาต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้ และได้รับคืนเต็มมูลค่าเมื่อครบกำหนด
ไม่มีดอกเบี้ยแล้วได้ผลตอบแทนจากไหน
จากส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับมูลค่าที่ได้รับคืนตอนครบกำหนด
ราคาเปลี่ยนก่อนครบกำหนดได้ไหม
ได้ ถ้าอัตราดอกเบี้ยตลาดขึ้น ราคามักลดลง และอายุยิ่งยาวราคายิ่งเปลี่ยนแรง ถ้าขายก่อนครบกำหนดอาจขาดทุนได้
พันธบัตรส่วนลดกับ zero coupon เหมือนกันไหม
zero coupon เป็นพันธบัตรส่วนลดแบบหนึ่ง แต่พันธบัตรมีคูปองก็อาจซื้อขายต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้ได้เช่นกัน จึงไม่ใช่คำเดียวกันเสมอไป
