Loss aversion คืออะไร
Loss aversion หรือ "ความกลัวขาดทุน" คือแนวโน้มที่คนรู้สึกเจ็บจากการเสียเงินแรงกว่าความพอใจจากการได้เงินจำนวนเท่ากัน ในการเทรด ความรู้สึกนี้ทำให้การตัดสินใจเรื่องจุดออกเบี้ยวไปจากแผน
แนวคิดนี้มาจากงานวิจัยด้านการเงินเชิงพฤติกรรม (behavioural finance) ของ Daniel Kahneman และ Amos Tversky ซึ่งเสนอทฤษฎีที่เรียกว่า prospect theory งานนี้อธิบายว่าคนตัดสินใจภายใต้ความไม่แน่นอนอย่างไรในชีวิตจริง ไม่ใช่ในแบบจำลองที่สมมติว่าทุกคนมีเหตุผลเสมอ
พร้อมลองกับบัญชีจริงหรือบัญชีทดลองแล้วหรือยัง?
ลิงก์พาร์ทเนอร์ · การเทรดมีความเสี่ยงสูงที่จะขาดทุน
Prospect theory แบบเข้าใจง่าย
ทฤษฎีนี้มีประเด็นหลักที่เกี่ยวกับเทรดเดอร์โดยตรง
- จุดอ้างอิง (reference point): คนไม่ได้มองที่ยอดเงินรวม แต่มองว่าตอนนี้ "ได้" หรือ "เสีย" เทียบกับจุดใดจุดหนึ่ง สำหรับเทรดเดอร์ จุดนั้นมักเป็นราคาเข้า (entry price) ดูเพิ่มเรื่องการยึดติดกับราคาได้ที่ Anchoring Bias
- ขาดทุนหนักกว่ากำไร: การขาดทุนจำนวนหนึ่งรู้สึกแย่กว่าที่กำไรจำนวนเท่ากันรู้สึกดี
- ฝั่งกำไร คนเลี่ยงความเสี่ยง: เมื่อมีกำไรอยู่ คนอยากล็อกกำไรไว้ก่อน เพราะกลัวกำไรหายไป
- ฝั่งขาดทุน คนยอมเสี่ยงมากขึ้น: เมื่อขาดทุนอยู่ คนยอมเสี่ยงต่อเพื่อหวังกลับมาเท่าทุน แทนที่จะยอมรับการขาดทุนที่แน่นอน
เมื่อรวมกันจะได้พฤติกรรมที่เห็นบ่อยมาก คือ รีบปิดไม้ที่กำไร แต่ถือไม้ที่ขาดทุนไว้นาน
Disposition effect: ตัดกำไรเร็ว ถือไม้ขาดทุนนาน
นักวิจัย Hersh Shefrin และ Meir Statman ตั้งชื่อพฤติกรรมนี้ว่า disposition effect ต่อมา Terrance Odean ศึกษาข้อมูลบัญชีซื้อขายของนักลงทุนรายย่อย และพบว่านักลงทุนมีแนวโน้มขายสินทรัพย์ที่กำไรมากกว่าสินทรัพย์ที่ขาดทุน ในกลุ่มตัวอย่างนั้น สินทรัพย์ที่ถูกขายออกไปมักไม่ได้แย่กว่าสินทรัพย์ที่ยังถือขาดทุนไว้
ในการเทรด CFD และฟอเร็กซ์ที่ใช้เลเวอเรจ (การใช้เงินประกันจำนวนน้อยเปิดสถานะที่ใหญ่กว่า) ผลของพฤติกรรมนี้รุนแรงกว่าการลงทุนหุ้นทั่วไป ไม้ขาดทุนที่ถูกปล่อยไว้อาจกินเงินประกัน (margin) จนเกิด margin call หรือ stop-out คือระบบปิดสถานะให้อัตโนมัติ การเทรดที่ใช้เลเวอเรจทำให้ขาดทุนได้เร็วและอาจมากกว่าที่ตั้งใจไว้ ถ้าคำศัพท์เหล่านี้ยังใหม่ ดูได้ที่ ศัพท์เทรดและการเงิน
อาการที่พบบ่อย
- เลื่อน stop loss ออกไปไกลขึ้นเมื่อราคาใกล้ถึง
- ไม่ตั้ง stop loss เลย เพราะ "เดี๋ยวก็กลับ"
- เพิ่มขนาดสถานะในไม้ที่ขาดทุนอยู่ (averaging down) โดยไม่ได้อยู่ในแผนตั้งแต่แรก
- ปิดไม้กำไรทันทีที่เห็นตัวเลขเป็นบวก แม้ยังไม่ถึงเป้าตามแผน
- หลีกเลี่ยงการเปิดดูบัญชีเมื่อมีไม้ขาดทุน
ไม้ขาดทุนที่ถือนานมักมาคู่กับ Sunk Cost Fallacy คือรู้สึกว่า "เสียไปเยอะแล้ว ต้องรอให้คุ้ม" และหลังจากยอมปิดในที่สุด บางคนเข้าสู่ Revenge Trading เพื่อเอาคืน
ทำไมการถือไม้ขาดทุนนานจึงอันตราย
ตลาดไม่รู้ว่าเราเข้าที่ราคาเท่าไร ราคาเข้าของเราเป็นเพียงจุดอ้างอิงในหัวเรา ไม่ใช่ระดับที่ตลาดต้องกลับไปหา เมื่อการตัดสินใจถูกขับด้วยความอยากกลับมาเท่าทุน เรากำลังตอบคำถามผิดข้อ คือ "ฉันจะไม่เสียได้อย่างไร" แทนที่จะเป็น "ข้อมูลตอนนี้บอกอะไร"
อีกปัญหาคือโครงสร้างผลลัพธ์ ถ้ากำไรถูกตัดให้สั้นและขาดทุนถูกปล่อยให้ยาว ระบบเทรดอาจขาดทุนรวมได้แม้จะชนะบ่อย ลองใส่ตัวเลขของตัวเองใน เครื่องคำนวณและจำลอง เพื่อดูความสัมพันธ์ระหว่างอัตราชนะ ขนาดกำไรเฉลี่ย และขนาดขาดทุนเฉลี่ย
แบบฝึกหัดที่ใช้ได้จริง
แบบฝึกหัดเหล่านี้ช่วยให้เห็นพฤติกรรมของตัวเองชัดขึ้น แต่ไม่ได้รับประกันว่าผลการเทรดจะดีขึ้น และไม่ได้ลดความเสี่ยงของตลาด
ตั้งจุดออกก่อนเข้า
เขียน stop loss และเป้าหมาย หรือเงื่อนไขออก ไว้ก่อนเปิดสถานะ ตอนยังไม่มีเงินจริงอยู่ในตลาด สมองตัดสินใจได้เป็นกลางกว่า หลักการกำหนดขนาดสถานะดูได้ที่ การบริหารความเสี่ยง
คำถาม "ถ้าเพิ่งเห็นตอนนี้"
เมื่อมีไม้ขาดทุนอยู่ ถามตัวเองว่า "ถ้าฉันยังไม่มีสถานะนี้ และเพิ่งเห็นกราฟตอนนี้ ฉันจะเปิดสถานะเดียวกันที่ราคานี้ไหม" ถ้าคำตอบคือไม่ เหตุผลที่ยังถืออยู่อาจเป็นเพียงความไม่อยากยอมรับการขาดทุน
กฎห้ามเลื่อน stop ออก
อนุญาตให้เลื่อน stop loss ได้เฉพาะทิศทางที่ลดความเสี่ยงเท่านั้น และให้บันทึกทุกครั้งที่อยากเลื่อนออก พร้อมเหตุผล
บันทึกการเทรดแยกตามประเภทการออก
ในบันทึกการเทรด (trading journal) ให้ติดป้ายทุกไม้ว่าออกแบบใด เช่น ออกตามแผน ออกก่อนแผนเพราะกลัว หรือถือเกินแผน แล้วทบทวนชุดเทรดล่าสุดเป็นระยะ วัดผลเป็นหน่วยความเสี่ยง (R) คือเทียบกำไรหรือขาดทุนกับระยะ stop ที่ตั้งไว้ จะเห็นชัดว่าการออกนอกแผนส่งผลอย่างไร
ลดขนาดจนรับไหว
ถ้ารู้สึกว่าตัด stop ไม่ลงบ่อย ๆ อาจเป็นสัญญาณว่าขนาดสถานะใหญ่เกินกว่าที่ใจรับได้ ขนาดที่เล็กลงทำให้การทำตามแผนง่ายขึ้น
แยกการตัดสินใจกับผลลัพธ์
ไม้ที่ออกตาม stop แล้วราคากลับตัว ไม่ได้แปลว่าตัดสินใจผิด ส่วนไม้ที่ถือขาดทุนแล้วโชคดีกลับมา ไม่ได้แปลว่าตัดสินใจถูก อ่านต่อที่ กระบวนการ vs ผลลัพธ์
ข้อควรระวัง
การตัดขาดทุนเร็วไม่ได้ถูกเสมอ stop ที่แคบเกินไปก็มีต้นทุน เพราะอาจถูกปิดจากความผันผวนปกติ เป้าหมายไม่ใช่ "ไม่กลัวขาดทุนเลย" แต่คือให้การออกเป็นไปตามกฎที่วางไว้ล่วงหน้า ไม่ใช่ตามอารมณ์ ณ ขณะนั้น ภาพรวมเรื่องอารมณ์กับการเทรดดูได้ที่ จิตวิทยาการเทรด และ วินัยการเทรด
คำถามที่พบบ่อย
Loss aversion กับ disposition effect ต่างกันอย่างไร
Loss aversion คือความรู้สึกว่าการขาดทุนเจ็บกว่ากำไรที่เท่ากัน ส่วน disposition effect คือพฤติกรรมที่เกิดตามมา คือขายไม้กำไรเร็วและถือไม้ขาดทุนนาน
ถือไม้ขาดทุนนาน ๆ แล้วราคากลับมา แปลว่าวิธีนี้ใช้ได้หรือไม่
ไม่ได้แปลอย่างนั้น ผลครั้งเดียวไม่ได้บอกคุณภาพของการตัดสินใจ และเมื่อใช้เลเวอเรจ ไม้ที่ไม่กลับมาอาจทำให้ขาดทุนหนักหรือถูก stop-out ได้
การฝึกจิตวิทยาช่วยให้เทรดได้กำไรไหม
ไม่มีอะไรรับประกันกำไร การฝึกช่วยให้เห็นและลดการตัดสินใจที่ออกนอกแผน แต่ผลการเทรดยังขึ้นกับตลาด กลยุทธ์ และการบริหารความเสี่ยง
ควรเริ่มแก้จากจุดไหน
เริ่มจากตั้ง stop loss ก่อนเข้า ห้ามเลื่อนออก และบันทึกทุกครั้งที่ออกนอกแผน เมื่อมีข้อมูลจากบันทึกของตัวเองแล้ว จะเห็นว่าปัญหาอยู่ฝั่งตัดกำไรหรือฝั่งถือขาดทุนมากกว่ากัน
ขาดทุนติดต่อกันหลายไม้ทำให้กลัวขาดทุนมากขึ้น ควรทำอย่างไร
ลดขนาดหรือหยุดพักเพื่อทบทวนแผน ดูแนวทางเพิ่มเติมที่ รับมือขาดทุนติดต่อกัน
